|
Onderkoeling Wat is onderkoeling? Wat gebeurt er met een lichaam in een omgeving lager dan 35 gr. Celcius?
Langdurige onderkoeling kan tot de dood leiden. Onderkoeling ontstaat door langdurige blootstelling aan kou plus een andere factor die hetzij warmteverlies verergert of het opwekken van warmte vermindert (b.v. bij gebruik van medicatie). Onderkoeling is doodsoorzaak no. 1 bij ongevallen met kajakvaarders. Waarom? Water geleidt warmte 20 tot 25 x beter dan buitenlucht. Dit betekent dus dat je in het water 20 tot 25 x sneller afkoelt! Onderkoeling zelf betekend en risico op nog verder onderkoeld raken: het vermindert het besef het koud te hebben en maakt traag en inactief.
Ons lichaam is te verdelen in twee
warmtegebieden: de Kern (met de vitale organen, hersenen, longen en
nieren), met een gemiddelde temperatuur van 37°C en de Schil (armen,
benen, handen en voeten). Als de temperatuur in de Kern onder de 35°C is,
spreekt men van onderkoeling, waarmee wordt bedoeld dat het lichaam minder
warmte kan produceren dan het kwijt raakt.
Factoren die van
belang zijn bij het ontstaan van onderkoeling:
Verhoogde risico
groepen:
De Gevoelstemperatuur (Windchill tabel)
Een natte uitrusting in combinatie met wind kan ook voor onderkoeling zorgen, Onderkoeling kan dan een langzaam optredend verschijnsel zijn. Wees in een vroeg stadium bedacht op de eerste onderkoelingsverschijnselen: rillen (= het lichaam probeert zichzelf op te warmen), klappertanden, krachtsverlies, verward denken en praten.
Onderkoelingsverschijnselen:
Hoe zijn de
overlevingskansen in koud water?
Men spreekt van overlevingskansen als het
onderkoelde lichaam zonder blijvend letsel weer normaal kan gaan
functioneren. Bij een watertemperatuur van 33°C ondervindt het lichaam
geen problemen en wordt de temperatuur als plezierig ervaren (omdat
het bijna hetzelfde is als de huidtemperatuur). In water van 6°C is de
overlevingskans nog maar 20 minuten, waarbij men kans op direct overlijden
door hartritmestoornissen heeft, maximaal maar 200 meter kan zwemmen en de
handen na twee minuten doof, gevoelloos en stijf zijn geworden.
Soms zal iemand vroegtijdig verschijnselen van onderkoeling bij zichzelf constateren in dat geval moet hij zijn medevaarders waarschuwen, zodat die maatregelen kunnen treffen. Soms hebben onderkoelingsslachtoffers zelf niet eens door dat ze onderkoeld zijn en geven aan dat er niets aan de hand is, Daarom is het belangrijk in een groep vaarders om op elkaar te letten en verschijnselen van dreigende onderkoeling te herkennen en direct actie te ondernemen.
Verzorging:
Bij verschijnselen van onderkoeling moet je direct handelen. Vervang zo mogelijk natte kleding, en kleed het slachtoffer zo warm mogelijk. Behandel het slachtoffer zo rustig mogelijk en voer hem op wat voor manier dan ook warmte toe. Indien het slachtoffer zelf kan drinken geef hem dan warm drinken en wat te eten. Het slachtoffer moet gesleept worden; indien mogelijk mag hij zelf mee peddelen. Bij ernstige onderkoeling is de normale procedure dat tijdens een stop een of twee leden van de groep met het slachtoffer in een droge slaapzak of overlevingszak kruipen om hem te verwarmen. Onthoud dat het zinloos is om iemand met
onderkoeling in een koud laken of slaapzak te stoppen. Als de
lichaamstemperatuur eenmaal onder het kritieke niveau is gedaald, kan het
zelf niet meer voldoende warmte ontwikkelen om weer warm te worden.
Isolatie alleen is niet voldoende; isolatie en geleidelijk opwarmen zijn
beide nodig.
Isolatie De mate van isolatie wordt voornamelijk bepaald door:
Een vetlaag is een gegeven, maar de isolerende werking van kleding kan worden bepaald door:
Extra aandacht voor hoofd en hals (40 procent van de warmte afgifte), oksels, zijkanten borst en liezen. In geval van onderkoeling is het van het grootste belang dat er alles aan wordt gedaan om verder warmteverlies van met name de vitale delen te voorkomen. Daarom gelden bij isoleren van onderkoelingslachtoffers de volgende belangrijke regels:
Het spreekt voor zich dat een doeltreffende isolatie alleen maar is uit te voeren, wanneer je over de juiste materialen beschikt. Naast minimaal 2 aluminium foliedekens is het hebben van een rol tape noodzakelijk om een effectieve afsluitende isolatie te bewerkstelligen.
Zet een onderkoeld slachtoffer nooit bij een warmtebron en geef nooit alcoholhoudende dranken. Waarom? Een warmtebron en/of alcohol verwijden de bloedvaten waardoor het nog warme bloed welk nodig is voor de vitale delen naar de verwijde vaten stroomt waardoor de minimale lichaamswarmte nodig voor de vitale delen sneller verloren gaat.
Op een bepaald moment gaat de bloedvatvernauwing over in bloedvatverwijding. Er ontstaat dan een behaaglijk warmtegevoel.
Hoe kun je zien of
iemand onderkoeld is geraakt? Met een thermometer, maar dit is op het water niet praktisch, daarom moeten we de symptomen van onderkoeling kunnen herkennen. De symptomen kunnen per persoon verschillen.
Er zijn drie onderkoelingsfasen te onderscheiden:
Voorkomen Wees voorzichtig met de combinatie alcohol en koude. Warmteverlies wordt verergerd door alcoholgebruik. Alcohol verwijd de bloedvaten waardoor er meer warm bloed naar de koude huid stroomt en daar afkoelt. Vooral kleine kinderen en zeer oude mensen dienen zich goed te kleden. Bedek vooral ook het hoofd. Als je vaart met koud weer of regen en wind, draag dan wollen kleding of neopreen en een wind en waterdicht jack. Wacht niet met het aantrekken van een jack tot je het koud krijgt. Eet goed voor je in de kou een tocht maakt en ook daarna. Draag iets op je hoofd. Bij guur weer, of bij een tocht in het voor of najaar of in de winter, is het noodzakelijk een neopreen long John (met cap) te dragen. Het dragen van verschillende laagjes dunne kleding isoleert meer dan 1 diker kledingstuk. Je kunt ook op de bodem van je kajak een op maat gesneden slaapmatje leggen.
Bij de KCH staat veiligheid voorop en is het dragen van een long John en zwemvest verplicht. Een anorak dien je bij je te hebben. Er kan gebruik worden gemaakt van de zwemvesten van de club indien deze overeenstemmen met het aangegeven lichaamsgewicht.
Symptomen bij onderkoeling
Informatie samengesteld uit: Kanovaren op ruim water – Elko Knobbe Zeevaardigheid – NKB Zakwoordenboek der geneeskunde |
